Sigida 10 Furakɛli kunfɔlɔ

Bagaji selen mɔgɔ kɔnɔ

image

Bagajiw dilannen don ni tubabusɛgɛw ye walasa ka jiri, bugu, fɛnɲɛnamaniw ni ɲinɛ ni ɲɔgɔnnaw faga. Kɔsa in na bagaji ninnu ye tiɲɛni don kosɛbɛ faantan jamana caman na. Bagaji ninnu bɛ se ka gɛlɛya don kɛnɛyako la. U bɛ se ka fiɲɛ dugukolo la, min bɛ kɛ sababu ye ka dɔ bɔ saman sɔrɔ la.

Bagaji ninnu caman farati ka bon. A ka ca a la sɛnɛkɛlaw bɛ u labaara ka a sɔrɔ u ma a kɔlɔlɔ ni u yɛrɛ tangacogo dɔn. O bɛ kɛ sababu ye ka mɔgɔ caman bana, ka dɔw fiyen walima ka u bali densɔrɔ ma, ka sin ka u muluku ten, walima u denw bɛ bange ni fiɲɛ ye. Fana, bagaji ninnu labaarali walima samanw dunni, bagajiw kɛra minnu na u sɛnɛ tuma, o bɛ kansɛri bila mɔgɔ la.

Bagaji minnu bɛ kɛ ka fɛnɲɛnamaniw ni binw faga, olu bɛ se ka sɛnɛkɛlaw dɛmɛ ka suman caman sɔrɔ. Nka bi, sɛnɛfɛn minnu furakɛra ni bagaji ye, olu tɛ ɲɛ ka furakɛbaliw bɔ. O bɛ kɛ barisa bagajiw bɛ kɔnɔ ɲumanw ni fɛnɲɛnamaniw faga, olu minnu bɛ tiɲɛnifɛnw bali ka sɛnɛfɛnw tiɲɛ. Ani fana, bagaji in bɛ dɛsɛ ka fɛnɲɛnamaniw ni binjuguw faga, o kama, an ka kan ka dɔ fara bagaji fiyɛta hakɛ kan. Sɛnɛkɛla min mana sɔmi bagaji ninnu fiyɛli la, o tɛ se ka fara u la tuguni.

image

Bagaji bɛ nimafɛn nafama dɔw faga, i n’a fɔ didenw ni duguɲuguw.

Ni sɛnɛkɛla tɛ ɲɛ bagaji ni tubabu nɔgɔ kɔ, a ka musaka bɛ caya. Se tɛ sɛnɛkɛla minnu ye ka bagaji san, olu bɛ wajibiya ka u ka forow feere sɛnɛkɛla setigiw ma. A ka ca a la sɛnɛkɛla setigiw de ye dugukolotigiw ye, wa don o don, sɛnɛkɛla caman wɛrɛw bɛka dugukolo ntanya, kɔngɔ ni balodɛsɛ fana bɛka mɔgɔ caman minɛ.

Bagajiw ka tiɲɛni ka ca o sɛnɛkɛla dugokolontan ninnu de fan fɛ, olu minnu ka sɔrɔ man bon. U ka denbayaw fana bɛ farati la. Mɔgɔ caman sigilen don sɛnɛkɛbugudaw la, bagajiw kɛlen don ka yɔrɔ minnu furakɛ. Bagajiw ka teli ka don u ka sow kɔnɔ ani jita yɔrɔw la. Kɛrɛn­kɛrɛnnenya la, bagaji ka jugu denmisɛnniw de ma, hali a dɔɔni. Sɛnɛkɛla minnu bɛ binfagalan fiyɛlan da u kɔ la, bagaji dɔɔni bɛ bɔ o fɛ tuma dɔw la.

Dugukolo tɛ sɛnɛkɛla minnu bolo ni olu ni u ka denbaya sigilen don sɛnɛkɛbugudaw la, bagaji bɛ tiɲɛni kɛ olu de fan fɛ tuma dɔw la.

image

Sariya dɔw ka kan ka ta walasa ka binfagalan farinmanw labaarali kɔn ani ka kankaridakan jɛlen dɔ da a kan. Min kɛra a fiɲɛ ye, bagaji farinman minnu kɔnna jamana yiriwalenw kɔnɔ, olu dilanbagaw ye a feereli daminɛ faantan jamanaw la ka da a kan sariya batolen tɛ yen o yɔrɔ ninnu na kosɛbɛ.

Bagaji minnu farati ka bon kosɛbɛ olu ye: alidirini (aldrine), diyɛlidirini (dieldrine), andirini (endrine) kulorodani (chlordane), epitakulori (heptachlore), DDT, DBCP, HCH, BHC, diboromuru detilɛni (Dibromure d’éthylène ou 1,2-dibromoéthane) (EDB), parakuwa (paraquat), paratiyɔn (parathion), azandoranzi (l’agent orange) (2-4D avec 2-4-5T), kanfekulɔri (Camphéchlor, toxaphène) tɔkisafɛni (toxaphène), pɛntakulorifenɔli (Pentachlorophénol) (PCP), et kulorodimifɔrumu (chlordiméform). A nafa ka bon ka a forokokan sɛbɛnni kalan ka ɲɛ barisa fɛnɲɛnamafagalan lakɛfɛnw bɛɛ tɔgɔ tɛ sɔrɔ a la.

Aw ye aw janto nin na: Ni aw bɛ bagaji labaara, aw bɛ nin waleya ninnu matarafa.

image

Aw ye aw janto nin na: Aw kana sɔn denmisɛnw ni musokɔnɔmaw ani denbatigiw ka gɛrɛ fɛnɲɛnamanifagalanw na.

Bagaji selen mɔgɔ kɔnɔ, o furakɛcogo

Ladilikan minnu fɔlen filɛ, olu bɛ se ka dɔ ɲɛ bagaji furakɛli la, nka a fura yɛrɛ ye:

  1. Ka yɛrɛtangacogo ɲɛfɔ mɔgɔw ye bagaji farinmanbaw kan ani ka sirayaw ta u labaarali kama.
  2. Sɛnɛkɛlaw ka wuli ka u jɔ walasa ka u ka laɲiniw sɔrɔ ani ka fɛɛrɛw ta u ka kɛnɛyako la.
  3. Ka sɛnɛkɛdugukolo tila mɔgɔw ni ɲɔgɔncɛ ka ɲɛ.

📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ | Taa ɲɛfɛ →